DẬY THÌ SỚM- NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT

Bác sĩ nhi khoa Trần Công

Chúng ta biết rằng 2 năm trước tuổi dậy thì chiều cao trẻ tăng nhanh, một khi đã dậy thì tối đa cũng chỉ cao thêm được 15 cm. Ngoài ra dậy thì sớm còn ảnh hưởng tới tâm sinh lý của các bé khi chưa biết tự chăm lo cho mình, nhất là bé gái. Vì vậy dậy thì sớm đang là nỗi lo không của riêng ai. Hiện tại rất nhiều luồng ý kiến tranh cãi về nguyên nhân dậy thì sớm, nào là do uống sữa bò, nào là do xem phim ảnh người lớn,….Hãy cùng tìm hiểu những kiến thức cơ bản sau đây về dậy thì sớm.

?1. Dậy thì là gì?

Dậy thì là giai đoạn phát triển mà các đặc tính sinh dục thứ phát xuất hiện và có sự chuyển đổi từ giai đoạn sinh dục còn non sang giai đoạn trưởng thành. Sự kiện đầu tiên ở trẻ nam là sự lớn lên của tinh hoàn, ở bé gái là phát triển tuyến vú.

?2. Khi nào gọi là dậy thì sớm?

Dấu hiệu của dậy thì xuất hiện sớm hơn 8 tuổi với trẻ gái và 9 tuổi ở trẻ trai.

?3. Có nhiều trẻ bị dậy thì sớm không ?

Nếu theo định nghĩa trên thì có khoảng 2% trẻ em bị dậy thì sớm và nữ thì nhiều hơn nam.

?4. Có mấy kiểu dậy thì sớm?

Người ta thường chia ra làm 3 kiểu:

   ✅Dậy thì sớm trung ương: Trình tự của các sự kiện dậy thì diễn ra như bình thường, chỉ có điều ở độ tuổi sớm hơn mà thôi. Chẳng hạn như ở nữ thì đầu tiên là phát triển tuyến vú=> mọc lông mu=> có kinh.

   ✅Dậy thì sớm ngoại vi: Sự xuất hiện các đặc tính sinh dục phụ sớm hơn và không theo qui luật tình tự như bình thường, chẳng hạn có kinh trước rồi mới phát triển tuyến vú… Những trường hợp này cần tìm các nguyên nhân bệnh tật ví dụ như u nang buồng trứng, u thượng thận,….

   ✅Các biến thể lành tính của dậy thì: Những trường hợp này thì lành tính thoáng qua, chẳng hạn hiện tượng ra máu âm đạo ở trẻ gái sau sinh, vv..

?5. Nguyên nhân của dậy thì sớm là gì ?

   ✅Đối với dậy thì sớm trung ương thì hầu hết là không tìm thấy nguyên nhân ( còn gọi là nguyên phát ): tình trạng này chiếm 80-90% ở nữ, 25-60 % ở nam.

Các nguyên nhân còn lại có thể là: khiếm khuyết của hệ thần kinh trung ương, yếu tố di truyền, tiếp xúc sớm và quá mức với các steroide sinh dục như bệnh nhân bị tăng sản thượng thận bẩm sinh,…

   Với dậy thì sớm ngoại vi :

Với bé gái có thể do các khối u buồng trứng, buồng trứng đa nang.

Với bé trai có thể do u tế bào Leydig, u tế bào mầm tiết HCG,…

   ✅Các nguyên nhân có thể gặp ở cả 2 giới là suy giáp tiên phát, tiếp xúc với steroid ngoại sinh: thuốc và các sản phẩm có estradiol, androgen có thể gây nữ hóa hay nam hóa. Các đường tiếp xúc: bôi tại chỗ ( cream) hay ăn uống… Bệnh lí tuyến thượng thận, McCune-Albright syndrome …

?6. Có nên điều trị dậy thì sớm hay không ?

Trước hết chúng ta hãy đặt câu hỏi, điều trị để làm gì ? Nếu là dậy thì sớm ngoại vi, điều cốt yếu là tìm ra nguyên nhân bệnh tật: u buồng trừng, đa nang buồn trứng, u tinh hoàn, bệnh tuyến thượng thận, giải quyết những bệnh này thì tình trạng dậy thì sớm cũng hết.

Nếu là dậy thì sớm trung ương, mục tiêu của điều trị nhằm đạt được chiều cao bình thường khi trưởng thành và giải tỏa stress cho gia đình cũng như đứa bé.

?7. Vậy khi nào nên điều trị ?

   ✅Nếu ước tính chiều cao khi lớn của bé gái > 150 cm , bé trai > 160 cm thì không cần điều trị.

   ✅Trẻ gái khởi phát dậy thì trước 6 tuổi.

   ✅Cân nhắc điều trị cho hầu hết các bé trai dậy thì trước 9 tuổi .

Những trường hợp dậy thì không tiến triển hoặc tiến triển rất chậm thì cũng không cần điều trị.

?8. Điều trị như thế nào ?

Có 1 số thuốc dùng dạng chích có thể dùng để làm chậm lại quá trình dậy thì : chích GnRHa (Supprelin LA (US), Lupron Depot-Ped (one month) (US), Lupron Depot CPP (CAN) ,Eilgard, Lucrin (EU, AU, SA, elsewhere), Triptorelin…..

?9. Chích trong bao lâu ?

Thời gian nên đủ dài để đạt được chiều cao tối ưu khi trưởng thành nhưng vẫn cho phép sự phát triển của các đặc điểm dậy thì phù hợp với tuổi, thường quá trình trị liệu kéo dài khoảng 1 năm.

?10. Có tác dụng phụ hay không ?

Chủ yếu tại chỗ tiêm/ cấy, có thể bị đau sưng tấy hay tạo áp xe vô trùng.

?11. Dự phòng dậy thì sớm như thế nào ?

Không sử dụng các chế phẩm thuốc uống hay thuốc bôi có chứa hormon sinh dục, kiểm soát cân nặng không để trẻ bị thừa cân béo phì….

Trả lời